Shared Folders Blog

Google-un 7 marketinq qanunu

2008-10-16T19:53:00.000-07:00

Results must be trackable. [Google has a very complex system for evaluating search results quality.]

Let others speak for you. [Don't boast with your great results. Let your users say they are great.]

Promote trial. [Users should try products in early stages to send feedback and improve them.]

Data. Not hype. [Products should really have added value.]

You're smart. And your time matters. [Don't waste people's time.]

We're serious. Except when we're not. [You don't need a suit to be serious.]

Big ideas move us. [Start with a great idea. The rest will follow.]

Wal Mart niyə belə böyükdür?

2008-10-05T18:59:00.000-07:00

ABŞ deyəndə ilk ağla gələn assosiasiyalar Coca-Cola, McDonalds, Ford, Microsoft, Google, Yahoo kimi brendlər olur. Ancaq ABŞ xaricində çox adam dövriyyəsinə və mənfəətinə görə bu şirkətlərin hamısından dəfələrlə böyük olan bir şirkəti çox adam tanımır.

Necə oldu ki, pərakəndə satış kimi mənfəət marjasının çox aşağı olduğu bir sektorda cəmisi 50 ilə yaxın bir tarixi olan Wal Mart 400 milyard dollarlıq dövriyyəsi olan bir nəhəngə çevrildi. Əvvəlcə bu rəqəmin nə qədər böyük olduğunu göstərmək üçün bir neçə fakt:

Wal Martın işçilərinin sayısı 2 milyon çoxdur ki, bu da ABŞ-ın ən böyük şirkəti deməkdir.
Wal Mart ABŞ-ın 25 ştatında işçilərinin sayısına görə ən böyük quruluşdur.
Wal Mart-da həmkarlar ittifaqı qurmaq qadağandır.
Wal Mart-da satılan malların %70-i Çin istehsalıdır.
Wal Mart ABŞ-ın Çindən idxalının %10-dən çoxu Wal Mart-ın payına düşür.
Wal Mart-ın Çindən idxalatı Rusiyadan, Avstraliyadan və Kanadadan daha çoxdur
Hər həftə ABŞ-ın hər üç sakinindən birisi mütləq Wal Mart-da olur.
P&G şirkətinin qlobal satışının %17 Wal Mart-ın payına düşür.

Wal Mart discount retailer olaraq bilənən pərakəndə strategiyası ilə işləyir. Bu strategiyanın əsas xüsusiyyətləri: aşağı qiymət, şəhər mərkəzindən uzaqda böyük bir mağaza, çox geniş çeşiddə mallar təşkil edir. ABŞ-da bu növ pərakəndənin tarixi 60-cı illərdən başlayır. II Dünya müharibəsindən sonra sürətlə böyüyən pərakəndə bazarında satışı artırmaq üçün ortaya çıxan discount retailer şəbəkələri sürətlə böyümə başladı. Maraqlıdır ki, ABŞ-ın ən böyük üç şəbəkəsi olan KMart, Target və Wal Mart eyni ildə, 1962-ci ildə qurulub.

Wal Mart-ın uğurunun səbəbləri

Şirkətlər böyüdükcə öz fəaliyyətlərində nə qədər standartlaşdırmaya gedərlərsə, xərclər də o qədər azalır. Çünkü standard məhsul (vəya xidməti) istehsal etmək üçün daha az kapital və işgücü tələb olunur. Ancaq bunun nəticəsində də müştəriyə təqdim olunan çeşit və xüsusi yanaşma azalır. Bu low cost strategy adlanır. Təbii ki, bunun da müsbət və mənfi tərəfləri var. Əgər Porter Five Forces baxımından analiz etsək görərik ki:

a. Müştərilərin gücü (bargaining power of customers)

Aşağı qiymətlərlə müştəriləri cəlb etməyə çalışan pərakəndəçilər üçün müştərisi də əlbəttə ki, qiymətlərə qarşı çox həssas olacaq (price sensitive). Müştərilərdə loyallıq demək olar ki, yoxdur. Qiymətlərin azacıq qalxması müştərini itirmək deməkdir. Burada eyni zamanda perception faktoru da böyük rol oynayır. Çünkü müştəri hər an müxtəlif mağazalardakı qiymətləri müqayisə edəbilməz, etsə də sadəcə bir neçəsi üçün edəbilər. Deməli pərakəndəçi daima müştərinin ən aşağı qiymətlərin onda olduğuna inandırmalıdır ki, müştəri rəqibə getməsin. Bəlkə buna görə də Wal Mart-ın sloqanı budur: "Always low prices.Always".

b. Təchizatçıların gücü (bargaining power of suppliers).

Təchizatçılarla qiymət müzakirəsində ən böyük təsir faktoru alışın həcmidir. ("Çox alsan aşağı verərəm"). Ona görə də aşağı qiymətdən böyük həcmdə mal alan bir şirkət üçün təchizatçının kim olması o qədər də fərq etmir. Çünkü mövcud təchizatçı ilə anlaşabilməsə belə, bu məhsulu istehsal etməyən bir şirkətə belə onun bütün illik həcmini qarantiya qarşılığında istehsala başladabilər. Məsələn P&G şirkətinin qlobal satışının %17 Wal Mart-ın payına düşdüyü halda, Wal Mart-ın satış həcmi içərisində P&G-nin məhsullarının həcmi cəmisi %3-dir.

c. Yeni rəqiblərin bazara daxil olması (threat of new entrants)

Aşağı qiymət strategiyası ilə rəqabət edilən bazara daxil olmaq üçün böyük sərmayə və lojistik üstünlüklər lazımdır. Çünkü pərakəndə sektorunda satışların dövriyyəsi yüksək olsa da mənfəət marjası aşağı olur, deməli mənfəəti %1 artırmaq üçün satışların ən az %10 artırmaq lazım gəlir ki, bu da sərmayənin də eyni məbləğdə artması deməkdir.

d. Alternativ məhsulların gücü (threat of substitutes)

90-cı illərin axırında internetin yayılması ilə e-commerce, e-business və e hərfi ilə başlayan digər sözlərin yayılması ilə fiziki pərakəndənin öləcəyi proqnozlaşdırılırdı. O zaman Wal Mart bunu heç vecinə də almadı və yeni mağazalar açmağa davam etdi. Dot com bubble partlayandan sonra hamı reallığa döndü, ancaq artıq Wal Mart-ın qabağını almaq mümkün deyildi. Hələ ki, fiziki pərakəndəyə real alternativ olabiləcək bir vasitə yoxdur və olmadıqca da Wal Mart-ın böyüməsi davam edəcək.

e. Daxili rəqabət (Competition within an industry)

Wal Mart haqqında bu yaxında çıxan xəbərlərdən biri də şirkətin Çindən aldığı malları daşımaq üçün özünün gəmi flotiliyasının qurduğudur. Artıq xərcləri aşağı salmaq üçün təchizat zəncirinin istehsalçıya qədər gedib çıxan halqasına qədər Wal Mart girib. Bu həcmlə rəqabət etməyə heç kimin gücü çatmır. KMart artıq 2002-ci ildə iflasını elan edib, Target isə artıq ucuz qiymət strategiyasından əl çəkib, orta seqmentə yönəlməyə çalışır.

Burada Wal Mart-ın təchizat zənciri, coğrafi olaraq paylama məntəqələrini qurması, ABŞ-dakı şəhərlərinin böyüklüyü kimi digər faktorlar da adları çəkiləbilər, ancaq vaxtım hələlik onlara imkan vermir. :)

I am back...

2008-09-02T20:46:00.000-07:00

Uzunmüddətli yay fasiləsindən sonra yenidən bloqa davam etmək qərarına gəldim. Əslində fikirlərin sistematikləşdirilməsi və beynin analiz qabiləyyitinin artırılması və sürətləndirilməsi üçün məqalə vəya analitik yazılar yazmanın gözəl bir metod olduğunu kəşfetdim. Müxtəlif case və reportlar hazırladığım zaman bunun əyanı şahidi olmuşam. Beyində mövzu çox daha yaxşı strukturlaşır.
Ona görə də biraz gec-gec də olsa həftədə 1 analiz yazmağı fikirləşirəm.

Bu arada hamını Ramazan ayının gəlməsi münasibəti ilə təbrik edirəm.

Redefining global strategy

2008-04-12T08:19:00.000-07:00

Bügün axır ki, Pankaj Ghemawatın "Redefining global strategy" kitabını oxuyub qurtarabildim. Araya səfər hazırlıqlarının girməsi bu prosesi yaman uzatdı. Ancaq kitab da onu deyim ki,heç də fiction kateqoriyasına aid ediləcək bir kitab deyil. Hətta müəllif antitez olaraq yazdığı The world is flat kitabı barədə deyir "Mən 450 səhifəlik bir kitabda heç bir qrafik, cədvəl vəya istinad görmədim. Ona görə də bu kitabın elmi dəyəri barədə şübhələrim var".
Kitab barədə resenziya yazmaq fikrim yoxdur. Maraqlananlar üçün deyəbilərəm ki, kitab artıq qloballaşmanın başa çatdığı və bütün ölkələrdə eyni məhsulların satmağın mümkün olduğu, yerli fərqlərin artıq əhəmiyyətsiz olduğu barədə qlobalizasiya tərəfdarlarına tutarlı arqumentlərlə cavab verir. Məsələn, hal-hazırda dünyada olan sərmayənin yalnız %10 FDI (Foreign Direct İnvestment) şəklində xarici ölkələrə qoyulur. Məsələn dünyadakı internet trafikinin sadəcə %10 digər ölkələrin saytlarına yönəlib. Bütün bu faktlar qloballaşmanın hələ də aşağı səviyyədə olduğu və transmili şirkətlərin bu fərqləri nəzərə almazlarsa çətin vəziyyətə düşəbiləcəkləri qeyd olunur. Kitabda CAGE (Cultural, Administrative, Geographic, Economic) məsafələrin hələ də əhəmiyyətli olduğunu qeyd edir və hər birinə aid bir çox misallar gətirir. Yəni bu dörd sahə üzrə bənzərlik vəya fərqləri diqqətə almadan qloballaşmanın başa düşmək mümkün deyil.

Kitab əslində biznes məktəb professoru tərəfindən populyar oxucudan daha çox yüksək rütbəli menecerlər üçün nəzərdə tutulub. Bir jurnalist olan Thomas Friedmanın kitabından da fərqi buradadır.

Stiv Jobsdan həyat dərsləri

2008-03-24T10:49:00.001-07:00

Stiv Jobsu tanımayan yəqin ki. yoxdur. Apple şirkətində başlayan karyerasını Pixar şirkətini quraraq davam etdirən, daha sonra batmaqda olan Apple şirkətinə geri dönərək onu yenidən unikal məhsulları ilə zirvəyə çıxardan şəxs. Stanford Universitetinin dərs ilinin başlanma mərasimində etdiyi çıxış. Bu videoda o həyatının üç hissəsi ilə əlaqədar öz fikirləriniz bölüşür. Çox maraqlıdır. Həyatda heç nəyin təsadüfən olmadığını, başımıza gələn hər hadisədə bir məna olduğunu, ona görə də qarşımıza çıxan çətinliklərdə ruhdan düşmək yerinə onların öhdəsindən gəlməyə çalışma və bu zaman öyrəndiklərimizin bir gün mütləq işimizə yarayacağını görmək....

Cola müharibələri 2

2008-03-18T10:13:00.000-07:00

60-cı illər İkinci Dünya müharibəsindən zərər görmədən çıxmış ABŞ üçün iqtisadi böyümə illəri oldu. Bu da təbii ki, insanların tələbatlarını daha çeşidli olmasına səbəb oldu. Hər iki şirkət bazara yeni məhsullar və yeni qablaşdırmalar təqdim etməyə başladı. Coca-Cola bazara Fanta (1960), Sprite (1961) az kaloriyalı kola olan Tab (1963) kimi brendləri təqdim etdi. Cavab olaraq Pepsi Teem (1960), Mountain Dew (1964) və Diet Pepsi (1964) brendlərini müştərilərin ixtiyarına verdi. Eyni zamana hər iki şirkət geri qəbul edilməyən şüşə və 12 oz (330 ml) dəmir qablaşdırmalarını təqdim etdi.
Burada maraqlı olan tərəf nə üçün şirkətlərin yeni məhsulları artıq məhşur olan Coca-Cola və Pepsi brendləri altında deyil (Diet Pepsi xaric), yeni brendlərlə təqdim etməsidir. İstehlakçılarda şirkətlərin brendlərinin kola ilə əlaqəsi o qədər güclü idi ki, bu brend altında fərqli tərkibli və dadlı məhsulların təqdim olunması brendin unikallığını və fərdiliyini çox möhkəm zədələyəbilərdi. Çünkü insan beyni yaradılış etibarı ilə sadələştirməyi və kateqoriyalaşdırmayı sevir. İnsan yatanda onun beyni məhz gün ərzində daxil olan yeni məlumatların kateqoriyalaşdırması ilə məşğul olur. Ona görə də Coca-Cola brendinin həm kola, həm də portağal dadlı içki üçün istifadə olunması müştərinin beynində Coca-Cola brendinin identifikasiyasını çox çətinləşdirir. Eyni zamanda ABŞ-da kökəlmənin əsas səbəbi kimi kalorilərin göstərilməsi diet məhsulların ortaya çıxmasına səbəb oldu.
Bəs nə üçün Coca-Colanın Tab brendi ilə istehsal etdiyi azkalorili məhsul uğur qazanabilmədi, ancaq Diet Pepsi indi də hamı tərəfindən tanınır. Çünkü diet olsa da məhsul koladır. Yəni müştəri kola içmək istəyirdi, ancaq kalorilərdən çəkinirdisə, onda Diet Pepsi buna çarə idi. Deməli Pepsi brendindən istifadə burada müştərilərdə çaşqınlıq yaratmırdı.
(dərs 3: uğurlu brendinizin qədrini bilin)

Cola müharibələri 1

2008-03-16T10:23:00.000-07:00

Dünyada bəlkə də Coca-Cola və Pepsi-Cola şirkətləri arasında gedən mübarizədən daha çox diqqəti cəlb edən, uzunmüddətli və miqyaslı bir biznes rəqabəti göstərmək mümkün deyil. Əslində şirkətlərin özləri bundan narazı deyil. Pepsinin CEO-larından biri olan Roger Enrico deyirdi: "Bizim aramızda olan müharibə yox, mübarizə kimi başa düşülməlidir. Coca-Cola olmasaydı, Pepsinın canlı və orijinal bir şirkət olması mümkün olmazdı. Onlar nə qədər müvəfəqiyyət qazanırlarsa, biz də o qədər bacarıqlı olmalıyıq. Məncə Coca-Cola da Pepsi var olması üçün dua ederdi. Yəqin ki, Coca-Cola menecerləri mənimlə razılaşarlar ki, Coca-Colanın uğurunun arxasında duran başlıca faktorlardan biri də elə Pepsinin varlığıdır." (dərs 1: rəqabət heç də qorxulu bir şey deyil)

Bu şirkətlər arasındakı rəqabətin başlanğıcı kimi 1975-ci ili qəbul etmək olar. Bu rəqabətin əsas meydanı ildə CSD (Carbonated Soft Drink) 66 milyard dollar böyüklüyü olan ABŞ bazarıdır.

1950-ci ildə Coca-Colanın marketinq meneceri işləyən Alfred Steele Pepsiyə CEO olaraq keçir. Hər halda Coca-Coladan ayrılmağı heç də yaxşı olmamışdı ki, Pepsiyə keçən kimi Coca-Colaya müharibə elan etdi. İkinci dünya müharibəsindən sonra ABŞ-da baby boomer fenomeninin başlaması ilə ailələrin və onlara xidmət edən super və hipermarketlərin sayısında böyülk artış oldu. Belə ki, 1945-ci ildə 10 000, 1955-ci ildə 1962-ci ildə isə 32 000 supermarket var idi. Bunun getdikçə böyüyəcəyini doğru təxmin edən Steele bazara ailələrin evdə içmək üçün alabiləcəkləri 2 lt butulkalarda Pepsinı bazara buraxdı. (dərs 2: marketinq meneceri macro və demografik dəyişmələri doğru qiymətləndirəbilməlidir.)

Cavab olaraq Donald Kendallın rəhbərlik etdiyi Pepsi 1953-cü ildə gəncləri və özünü gənc hissedənləri hədəfə alaraq ilk "Pepsi Generation" marketinq kampaniyasını başlatdı. O vaxta kimi Coca Colanın satışları Pepsidən 2 dəfə çox idi. Bu kampaniyadan sonra isə ilk dəfə bu nisbətin altına endi.

P.S. Düzdür, biraz gerilərdən başladım. Keçmişi bilmədən bügünü başa düşmək olmaz. (çox fəlsəfi oldu?)

to be continued...

Core competency

2008-03-12T06:09:00.001-07:00

Çox fikirləşdim, ancaq Azərbaycan dilində bu terminin qarşılığını tapabilmədim. Core competency şirkətin rəqabət üstünlüyünü təşkil edən və şirkətin ən yaxşı bacardığı işlərdir. Bunu əslində insanlarda da müşahidə etmək olar. Məsələni bizim hər birimiz şəkil çəkəbilirik, ancaq çox azımızın şəklini qalereyalara nümayiş etdirərlər.

Şirkətlər də rəqabət edəbilmək üçün bu güclü bacarıqlarını (capabilities) müəyyən edib ortaya çıxarmalıdırlar. Core competency xaricində bütün funksiyaları outsourcing etmək olar, ancaq şirkət öz əsasını təşkil edən bacarıqlarını outsource etsə bu artıq onun iflası deməkdir. Məntiq belədir: "Əgər sizdən başqası eyni işi sizinlə eyni keyfiyyətdə və daha ucuz edəbilmirsə, onda bu sizin core competency-dir".

İlk dəfə Harvard Business Review jurnalındakı məqalədə 1990-cı ildə G.Hamel və C.K.Prahalad tərəfindən ortaya qoyulan ideya sonrakı dövrdə dünyada istehsal və şirkət strukturlarının radikal şəkildə dəyişməsinə səbəb olmuşdur. Bir çox şirkətlər ən yaxşı bacardıqları tərəflərini qoruyaraq yerdə qalan texniki, rutin işləri outsource etmişlərdir. (Outsourcing fenomenini başqa bir dəfə yazmağı fikirləşirəm). Məsələn bütün dünyada şirkətlər istehsallarını Çinə, IT xidmətlərini isə Hindistana outsource edərək özləri daha çox innovasiya və brendin inkişafı üzərində enerji sərf edirlər.

Məsələn Nike şirkəti demək olar ki, bütün istehsalını Çinə və İndoneziyaya keçirmişdir və beləliklə ancaq öz brendinin güclənməsi üçün çalışmaqdadır. Bu da ona rəqibləri qarşısında mühüm rəqabət üstünlüyü qazandırmışdir.

Bəs sizin şirkətin core competency nədir?

Porter Five Forces 2.0

2008-03-11T14:20:00.000-07:00

Michael Porter Harvard Business School professorudur və biznes strategiyası sahəsində əsl qurudur (bizim dilnən əsl qoca "qurddur"). Marketinq üçün Filip Kotler nə isə biznes strategiya üçün də Porter odur.

Porteri bu səviyyəyə gəlməsində böyük rol oynayan onun bütün korporativ strategiya kitablarında mütləq yer alan Five Forces analizidir. Bu faktorlar şirkətin bazarda olan rəqabət gücünü təşkil edir. İlk dəfə Harvard Business Review jurnalında 1979 ildə yer alan məqaləni Michael Porter 2008-ci ilin yanvarında yenidən işləyərək təqdim etdi. Maraqlananlar üçün deyim ki, hər iki məqalə mak.az forumun kitabxanasında var.

Porterin strategiyasının yenilənməsini belə şərh edir:

Qloballaşma vs. Yarım qloballaşma

2008-03-11T05:40:00.000-07:00

Son illərdə dünyanın tamamən qloballaşdığı, artıq bütün dünyanı öz bazarı kimi fikirləşməyən şirkətlərin ayaqda qalmasının mümkün olmadığını hamı deyir. Şirkətlər bazarlara giriş strategiyalarını qurarkən artıq global strategiyalar qururlar. Dünyanın nə qədər qlobal olduğunu Hindistan IT outsourcing sektoru nümunəsində görən Thomas L. Friedman 2007-ci ildə The Economist jurnalının ilin ən yaxşı kitabı mükafatını alan The World is flat kitabında artıq dünyanın tamamən qloballaşdığını yazdı.

Bu iddianın qabağına Harvard Business School məzunu və Harvardın 25 yaşında ən gənc professoru ünvanını qazanan və hal-hazırda İspaniyanın IESE biznes məktəbində global strategiyadan dərs deyən hindli vunderkind Pankaj Ghemawat çıxdı. ABŞ-ın Foriegn Policy jurnalında yazdığı Why world isnt flat məqaləsində və Redefining Global Strategy adlı kitabında biznes dünyasının dünyanı tam globallaşmış görməsinin çox təhlükəli olduğunu və bunun böyük gəlir itkilərinə səbəb olacağını irəli sürür.

Pankaj Ghemawat öz teoriyasını və kitabını belə təqdim edir:

Hal-hazırda hər iki kitabı da oxuma prosesindəyəm. Oxuyandan sonra öz fikrimi də sizinlə bölüşəcəm burada.

Nə üçün Shared Folders?

2008-03-11T05:36:00.000-07:00

Bir çoxlarına qəribə bir ad kimi görünür yəqin ki. Hər bir intranetdə adətən Shared Folders qovluğu olur. Oraya hamı istədiyi faylı qoyabilir və istədiyi faylı da götürəbilir. Mən forumlara da bu məntiqlə baxıram. Yəni hərkəs oraya istədiyini göndərir və istədiyini də götürür. Ona görə də forumlarda bu nickdən istifadə edirəm.

P.S. Bloq yazmaq o qədər də asan deyilmiş :)

Salamlar

2008-03-11T05:31:00.000-07:00

Ya Bismillah!

Mən bu bloqda sizinlə marketinq, brendinq, biznesin inkişafı, stratejik idarəetmə kimi mövzularda fikirlərimi paylaşmağa çalışacam.